پرستو لطيفي
کارشناس نویسنده مقاله: پرستو لطيفي
1395/05/04

هازوپ (HAZOP)

كلیه عملیات اقتصادی منجمله فعالیت های صنعتی نیازمند الزاماتی است كه قصور از هر كدام آنها می تواند به بروز پیامدهای ناخواسته ای در قالب جراحات مشتریان داخلی و خارجی، صدمه به فرآیندها و محصولات تولیدی، صدمات زیست محیطی، خدشه به اعتبار و آبروی سازمانها و سایر دارائیهای با اهمیت بیانجامد. در یك سازمان با خط مشی ایمنی پیشگیرنده، الزامات یاد شده از مرحله قبل از تولد سیستم یعنی مطالعات توازن و فاز ایده و تفكر شروع شده و تا پایان فاز كنار گذاشتن سیستم (فاز انهدام یا دفع) ادامه می یابد. در پایان هر مرحله لازم است بر اساس رویكرد بهبود مستمر و در راستای اصلاح سیستم و بهبود آن برپایه یافته های حاصل از ارزیابیهای انجام شده، فرآیند تصمیم گیری مبتنی بر چرخه بهبود مداوم دمینگ (طرح ریزی، انجام، كنترل و اجراء) به مرحله اجراء گذاشته شود.

HAZOP تحقیقی منظم درباره ی خطرات و مشكلات موجود هنگام كاركردن سیستم می باشد. اولین گام در شناسایی خطرات، شناسایی انحرافات ممكن ازطراحی اصلی می باشد. گام بعدی بررسی علل و نتایج این انحرافات است.

امروزه برای آنالیز سیستم های فرایندی روشها و ابزارهای مختلفی معرفی گردیده است كه هر كدام از توانمندیها و محدودیتهای خاص خود برخوردار می باشند. انتخاب تكنیك مناسب معمولاٌ  بر اساس عوامل مختلف صورت می گیرد كه از این میان می توان به موارد زیر اشاره كرد:

- نوع سیستم

- عمق مطالعه

- چارچوب زمانی

- محدودیتهای مالی

- وجود نیروهای متخصص

- دقت مورد نیاز

- موارد مشابه

از انواع روشهای معمول مورد استفاده برای آنالیز سیستم های فرایندی موارد زیر قابل اشاره اند:

 - What-If Analysis

- PHA

- Check List

- What if/ checklist

- FMEA

- FMECA

- Hazop

هر چند كه تكنیك HAZOP اولین بار بمنظور شناسایی و ارزیابی خطرات فرآیندی معرفی و بكار گرفته شد ( در سال 1970 در كشور انگلستان)، ولی امروزه با معرفی و اثبات توانمندیهای آن، كاربرد تكنیك به سایر سیستم ها و صنایع نیز گسترش یافته است. كلمه HAZOP مخفف عبارت(Hazard and Operability study) است.

می باشد (سه حرف اول كلمه Hazard به مفهوم خطر و دو حرف اول Operability به معنی قابلیت عملیات).

تكنیك Hazop را به صورت های زیر نیز تعریف كرده اند:

روش شناسایی و ارزیابی مشكلاتی است كه می تواند ریسكی را به افراد، محیط زیست و یا تجهیزات تحمیل كرده و یا از اثربخشی عملیات جلوگیری كند.

روشی سیستماتیك و كیفی است كه بر اساس استفاده از كلمات كلیدی قرار دارد.

یك روش خلاقانه برای حل مشكلات با ریشه ایمنی و عملیاتی است كه بر پایه فعالیتهای یك تیم چند تخصصی قرار دارد.

تكنیك شناسایی، ارزیابی و كنترل خطرات برپایه نگرش سیستمی است كه بر اصل زیر استوار می باشد:

سیستم زمانی ایمن است كه كلیه پارامترهای عملیاتی آن نظیر فشار، درجه حرارت، میزان جریان و غیره در حالت طبیعی قرار داشته باشد.

یك بررسی نظام مند بوسیله یك تیم تحت مدیریت رهبر آموزش دیده، از اهداف طراحی یك سیستم یا یك بخش جدید یا موجود برای شناسایی خطرات، عملیات بد یا كاركرد بد بخش های مختلف درون یك سیستم و پیامدهای آن بر روی سیستم و محیط آن خواهد بود.

 



مطالب مرتبط